İran, ABD ile Umman’da yürütülen dolaylı görüşmelerin ardından ilk resmi açıklamasını yaptı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, ülkesinin ABD ile karşılıklı tutsak takası ve Güney Kore’de bloke edilmiş olan 6 milyar dolarlık fonun serbest bırakılması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu. Anlaşma kapsamında, ABD’de tutuklu bulunan 5 İranlı ile İran’da tutuklu bulunan 5 ABD’li vatandaşın takas edileceği belirtildi.
Kenani’nin açıklamasına göre, Güney Kore’de dondurulmuş olan İran’a ait 6 milyar dolar, bir Katar bankasına transfer edilecek. Ancak fonların kullanımı konusunda ABD ve İran arasında farklı yorumlar bulunuyor. Kenani, bu fonların “ülkenin tüm ihtiyaçları” için kullanılabileceğini belirtirken, ABD’li yetkililer ve Dışişleri Bakanı Antony Blinken ise fonların yalnızca gıda, ilaç gibi insani amaçlarla kullanılabileceği konusunda ısrarcı.
Anlaşmanın Detayları ve Tarafların Açıklamaları
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, ABD ile yürütülen müzakerelerin tutsak takası anlaşması ve İran’ın dondurulmuş mali kaynaklarının serbest bırakılmasıyla sonuçlandığını vurguladı. Kenani, sürecin tamamlanmasının birkaç ay sürebileceğini ve İran’ın bu fonların tekrar dondurulmayacağına dair garanti talep ettiğini ifade etti.
Bloke Edilen Fonların Akıbeti
Güney Kore’de dondurulan 6 milyar dolar değerindeki İran fonları, Katar’daki bir banka hesabına aktarılacak. Kenani’nin bu fonların kullanımıyla ilgili “ülkenin tüm ihtiyaçları” ifadesi, uluslararası kamuoyunda dikkat çekti. Zira ABD tarafı, bu fonların sıkı bir şekilde insani amaçlarla sınırlandırılacağını defalarca belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, yaptığı açıklamada, “Bu parayı denetleme yetkimiz var ve sadece gıda, ilaç, tıbbi ekipman gibi tamamen insani amaçlar için kullanılabileceğinden emin olacağız” dedi. Blinken ayrıca, İran’ın bu fonları insani amaçlar dışında kullanması durumunda “çok ciddi sonuçlarla” karşılaşacağını da sözlerine ekledi.
Tutsak Takası Süreci
Anlaşma çerçevesinde, ABD’de tutuklu bulunan 5 İranlı vatandaş ile İran’da tutuklu bulunan 5 ABD’li vatandaşın takas edilmesi planlanıyor. Takas edilecek ABD’li vatandaşlar arasında siyasi tutuklu Siamak Namazi, Emad Shargi ve Murad Tahbaz’ın da bulunduğu belirtiliyor. Diğer iki ABD’li tutuklunun kimliği henüz açıklanmazken, İranlı tutukluların isimleri de kamuoyuyla paylaşılmadı. Sürecin uluslararası arabulucular eşliğinde yürütüldüğü ve nihai takasın yakın zamanda gerçekleşmesinin beklendiği ifade edildi.
ABD ve İran Arasındaki Süregelen Gerilim
Bu anlaşma, ABD ve İran arasındaki uzun süredir devam eden gerilimli ilişkilerde nadir görülen bir yakınlaşma adımı olarak değerlendiriliyor. Özellikle nükleer program ve bölgesel güvenlik konularında derin ayrılıklar yaşayan iki ülke arasında, tutsak takası ve ekonomik fonların serbest bırakılması gibi konularda dolaylı da olsa anlaşmaya varılması, diyalog kanallarının tamamen kapanmadığını gösteriyor. Ancak fonların kullanımına ilişkin farklı yorumlar, gelecekte yeni anlaşmazlık konularının ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.