TAHRAN / WASHINGTON – İran, dünya güçleriyle nükleer anlaşma görüşmelerini askıya aldığını duyurarak Ortadoğu’daki gerilimi yeni bir seviyeye taşıdı. Bu karar, Tahran’ın Hürmüz Boğazı üzerinde ABD’ye ait bir insansız hava aracını düşürmesi ve İngiliz bandıralı bir petrol tankerine el koymasının ardından, Washington ile artan gerilimin ortasında geldi. ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın Amerikan varlıklarına yönelik herhangi bir saldırısına “büyük ve ezici bir güçle” karşılık verileceği ve ülkenin “yok edilebileceği” tehdidinde bulundu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abbas Musavi, Viyana’da devam eden nükleer müzakerelerin durdurulduğunu açıkladı. Müzakerelerin askıya alınmasının nedeni hakkında detay verilmezken, kararın uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırması bekleniyor.
ABD-İran Gerilimi Tırmanıyor
ABD ile İran arasındaki tansiyon, son haftalarda hızla yükseldi. Gerilimin ana nedenleri arasında şunlar yer alıyor:
- İHA Olayı: Tahran, Haziran ayında stratejik Hürmüz Boğazı üzerinde ABD’ye ait bir insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu. ABD ise İHA’nın uluslararası hava sahasında olduğunu savunarak olayı kınadı.
- Tanker Krizi: İran Devrim Muhafızları, kısa süre önce İngiliz bandıralı “Stena Impero” adlı petrol tankerini uluslararası denizcilik kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle alıkoydu. Bu olay, Londra ile Tahran arasında diplomatik bir krize yol açtı.
- Trump’ın Misilleme Kararı: ABD Başkanı Trump, İHA’nın düşürülmesi üzerine İran’a yönelik askeri misilleme saldırılarını son anda iptal ettiğini açıklamıştı.
Trump’tan “Yok Etme” Tehdidi
İran’ın müzakereleri durdurma kararının ardından ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabı üzerinden sert bir açıklama yaptı. Trump, İran’ın Amerikan varlıklarına saldırması halinde, Tahran’a “büyük ve ezici bir güçle” karşılık verileceği uyarısında bulunarak şu ifadeleri kullandı:
“İran İslam Cumhuriyeti, ne kadar aptal ve saygısız olursa olsun, Amerikan varlıklarına saldırırsa, karşılık büyük ve ezici bir güçle verilecektir. Bazı alanlarda ‘yok etme’ anlamına gelebilir.”
Trump, ayrıca İran’ın ekonomisinin “kırık ve çökmekte” olduğunu belirterek, “Şimdi aynı ulus değiller. Amerikalılara zarar veren herhangi bir saldırı büyük ve ezici bir güçle karşılanacak. ABD birçok yönden hazır durumda” dedi.
Nükleer Anlaşma Çıkmazı
Mevcut gerilimin temelinde, 2015 yılında imzalanan İran nükleer anlaşması (Ortak Kapsamlı Eylem Planı – JCPOA) yatmaktadır. ABD, 2018 yılında Başkan Trump liderliğinde anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran’a yönelik ağır yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Bu kararın ardından Tahran, anlaşmada belirtilen uranyum zenginleştirme limitlerini aşmaya başlayarak uluslararası toplumu endişelendirmişti.
ABD’nin anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları sıkılaştırması, İran ekonomisi üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Ancak Tahran, bu baskılara rağmen nükleer programından geri adım atmayacağını ve çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını belirtiyor.
Diplomatik masanın devrilmesi ve ABD’den gelen sert tehditler, Ortadoğu’daki istikrarsızlığı daha da derinleştirme potansiyeli taşıyor. Önümüzdeki günlerde Fransa’nın Biarritz kentinde düzenlenecek G7 zirvesinde İran meselesinin ana gündem maddelerinden biri olması bekleniyor. Dünya liderlerinin bu tırmanan gerilime nasıl bir çözüm bulacağı ise merak konusu.